Blogg

Ísland - ekki lengur eyland á fjármálamarkaði

Ísland - ekki lengur eyland á fjármálamarkaði

Friðrik Þór Snorrason

RB: Forstjóri

29.08.2017

Á næstu fimm árum mun fjármálaþjónusta á Íslandi, og þá sérstaklega starfsemi viðskiptabanka, taka stakkaskiptum með tilkomu nýrra fjártæknilausna, nýrra viðskiptamódela í fjármálaþjónustu og nýrra samevrópskra laga um fjármálaþjónustu.  Þessar breytingar munu leiða til þess að þátttakendum á íslenskum fjármálamarkaði mun fjölga.

Auk núverandi fjármálafyrirtækja mun íslenskum fyrirtækjum og neytendum standa til boða að nýta sér þjónustu nýrra innlendra þátttakenda, t.a.m. fjártæknifyrirtækja en einnig í auknu mæli fjármálaþjónustu erlendra fyrirtækja.  Gera má ráð fyrir því að þjónustuframboðið verði mun fjölbreyttara en það er í dag og að samkeppni á fjármálamarkaði muni aukast.  

Byltingakenndar breytingar á lagaumhverfi fjármálafyrirtækja

Frá undirritun Lissabon-sáttmálans árið 2000 hefur framkvæmdastjórn ESB unnið að því að búa til einn samevrópskan markað fyrir greiðsluþjónustu.  Stærstu skrefin voru tekin í nóvember 2009 þegar aðildarríki ESB innleiddu fyrstu útgáfuna af lögum um greiðsluþjónustu (e. PSD1), en markmið tilskipunarinnar var að skapa heildstætt og nútímalegt regluverk um rafræna greiðsluþjónustu innan Evrópska efnahagssvæðisins.  Á þeim tíma var áætlað að kostnaður við greiðslumiðlun í hverju landi væri nærri 2-3% af vergri landsframleiðslu og voru væntingar um að nýja löggjöfin gæti lækkað árlegan kostnað við greiðslur um allt að 28 milljarða evra.  PSD1 tilskipunin var innleidd í íslensk lög árið 2011.  

Meginástæða þess að ESB ákvað að innleiða ný lög um greiðsluþjónustu (PSD2) var sú að fyrri lagarammi náði ekki utan um gjörbreytt landslag í smágreiðslumiðlun vegna örar þróunar í stafrænni tækni. Ennfremur voru lögin talin hamla eðlilegri framþróun markaðarins.  Einnig var ljóst að með PSD1 tilskipunni hafði ekki tekist að afmá ýmiss landamæri í smágreiðslumiðlun sérstaklega í greiðslukortaþjónustu, vefverslun og farsímagreiðslum.

Yfirlýst markmið ESB með PSD2 tilskipunni er að auka samkeppni í greiðsluþjónustu, styðja við nýsköpun, bæta neytendavernd og eignarhald neytenda á gögnum samhliða því að búa til einn samevrópskan markað fyrir greiðsluþjónustu innan EES.  

Þótt að PSD2 tilskipunin fjalli um greiðsluþjónustu er ljóst við lestur laganna að þeim er ætlað að hafa mun víðtækari áhrif einkum þegar kemur að starfsemi viðskiptabanka.  Í raun er verið að móta framtíðina í fjármálaþjónustu með gríðarlegri opnun fjármálamarkaða fyrir nýjum þátttakendum.  

Nýir þátttakendur og aukið aðgengi

Stærstu breytingarnar felast í því að PSD2 tilskipunin opnar fyrir aðgengi þriðju aðila að innlánareikningum fjármálastofnanna, t.d. að spari- og veltureikningum.  Þannig skilgreinir tilskipunin tvö ný þjónustuhlutverk tengd þessum breytingum:

  • Greiðsluvirkjandi (e. Payment Initiation Service Providers (PISP)) er aðili sem má með samþykki viðskiptavina framkvæma greiðslur beint af innlánareikningi yfir á annan reikning.
  • Upplýsingaþjónustuveitandandi (e. Account Information Service Provider (AISP))  er aðili sem má með samþykki viðskiptavina safna saman fjárhagsupplýsingum um viðkomandi viðskiptavin.

Um er að ræða byltingarkenndar breytingar fyrir þær sakir að viðskiptabankar verða að veita nýju þjónustuveitendunum óhindrað aðgengi að innlánareikningum án þess að samningur sé til staðar á milli bankans og þjónustuveitandans. Þjónustuveitandanum dugar að hafa samþykki eiganda reikningsins til að opna aðgengi að innlánareikninginum sem geymdur er hjá viðkomandi banka.  

Það sem meira er er að bankinn getur hvorki innheimt viðbótargjald af þjónustuveitandanum né af viðskiptavininum.  Ef millifærslur kosta neytandann 1 krónu í netbanka getur bankinn ekki rukkað meira en 1 krónu fyrir millifærslu sem framkvæmd er af greiðsluvirkjanda.  

Loks nægir fyrir greiðsluvirkjanda eða upplýsingaþjónustuveitanda að fá samþykki fjármálaeftirlits eins ríkis innan EES til að veita þjónustu hvar sem er innan EES.  Þar sem mun minni kvaðir eru lagðar á nýju þjónustuveitendurna heldur en viðskiptabankana er líklegt að þátttakendum á markaði muni fjölga til mikilla muna á næstu árum. Í þessu breytta umhverfi gæti sprotafyrirtæki í Lúxemborg, sem hefur fengið samþykki fjármálaeftirlitsins í því landi, veitt þjónustu hvar sem er innan EES. Til að styðja við þessa þróun mun Evrópska bankaeftirlitið (European Banking Authority) viðhalda sameiginlegum lista yfir samþykkta þjónustuveitendur.   

Bankar munu þurfa að opna aðgengi að reikningum viðskiptavina í gegnum stöðluð þjónustu- og gagnaskil.  Þannig munu bankar líklega þurfa að búa til forritaskil, s.k. API (e. Application programming interface) sem greiðsluvirkjendur gætu nýtt til að kanna stöðu reiknings, virkja greiðslu, o.s.frv.  Til að styðja við þessa þróun hefur ESB gefið út drög að tæknistöðlum, sem eiga að tryggja örugga auðkenningu og samskipti, en það er ekki fyrr en 18 mánuðum eftir að þeir staðlar hafa verið samþykktir af ESB sem nýju greiðsluþjónustulögin hafa að fullu tekið gildi.    

Í ljósi þessara breytinga á samkeppnisumhverfi á fjármálamarkaði þurfa bankar að huga að eftirfarandi þáttum, en um er að ræða spurningar sem gætu kallað á endurskoðun á hlutverki, framtíðarsýn og kjarnastefnu viðskiptabanka:

  • Hvaða áhrif mun ný tækni hafa á viðskiptamódel, þjónustuferla, þjónustuframboð og samkeppnisumhverfi bankanna?
  • Hvaða áhrif munu ný lög um greiðsluþjónustu (e. Payment Service Directive 2(PSD2)) og persónuvernd hafa á fjármálamarkaðinn?
  • Hvaða þekkingu þurfa bankarnir að hafa til að takast á við þessar breytingar og hver eru líkleg áhrif á starfshætti og starfsmannafjölda?  
  • Er tækniumhverfi bankanna tilbúið til að takast á við breytingarnar?  Eru þau nægjanlega sveigjanleg og hagkvæm í rekstri til að geta þróað hratt nýjar hagkvæmar tæknilausnir?

Í ljósi þess að íslenska ríkið er stór eigandi í íslenskum bönkum, mætti einnig ætla að stjórnvöld þyrftu að spyrji sig hvaða áhrif þessar breytingar muni hafa á verðmæti bankanna og hver sé áhætta ríkisins af því að eiga jafn mikið undir á fjármálamarkaði í harðnandi samkeppnisumhverfi. Einnig þarf að rýna í  hvaða áhrif þessi þróun kann að hafa fyrir öryggi greiðslumiðlunar á Íslandi.  

Það er ljóst að PSD2 tilskipunin mun hafa mikil áhrif á viðskiptamódel bankanna og eðli fjármálaþjónustu á evrópska efnahagssvæðinu.  Í næsta pistli verður fjallað um hvernig PSD2 löggjöfin muni breyta markaðinum fyrir greiðsluþjónustu.  Í framhaldi af því verða birtir nokkrir bloggpóstar til viðbótar um ýmsa aðra þætti í þeim breytingum sem eru fyrirsjáanlegar á fjármálamarkaði vegna þessara nýju laga og tæknilegrar framþróunar.

Pistillinn er sá fyrsti af nokkrum um ný lög um greiðsluþjónustu (PSD2) og þau áhrif sem þau munu hafa á eðli fjármálaþjónustu. Hina pistlana má sjá hér.